Sett 2025: Wordt er stilaan een ‘AI-kloof’ zichtbaar?
Sommige scholen implementeren AI-tools bij de vleet, terwijl anderen de kat uit de boom kijken. AI en digitalisering staan centraal op Sett Vlaanderen, maar waar staan de inspanningen in het veld?
Sett, de grootste onderwijsbeurs van Vlaanderen, strijkt dezer dagen opnieuw neer in de Mechelse Nekkerhal. AI zoemt er rond als het buzzword van de dag: technologie-integrators bieden hun automatiserende oplossingen aan, onderwijsnetten sensibiliseren, transformatiecoaches coachen en overheidscentra waarschuwen voor ethische implicaties.
Tussen de inspiratiesessies en kennismakingsgesprekken door worden stilaan de contouren duidelijk van het Vlaamse onderwijs: eentje op twee snelheden. Sommige scholen nestelen zich aan de kop van het pak en digitaliseren tegen de sterren op, terwijl anderen een eerder afwachtende houding aannemen en het op zich laten afkomen. We spraken met enkele aanwezige stemmen in het debat, die ook aanwezig zijn op Sett.
Technologie voor een gelijk speelveld
Jeff Groffen is directeur van de Stedelijke Basisschool De Werelreiziger in Antwerpen. Zij spitsen zich al enkele jaren toe op een verregaande digitalisering van zowel de lesaanpak als de omkadering. “Onze leerlingen beschikken allemaal over een specifieke achtergrond. Daardoor ontstaan er soms enorme verschillen in de onderlinge niveaus die voor een traditionele klas moeilijk te overbruggen zijn”, vertelt hij.
“Voor lezen bijvoorbeeld: dat testen we twee keer per jaar, waarna we hun niveau bepalen en hen aan het werk zetten met onze begeleidende leesapp. We merken dat ze met behulp van AI-feedback vaak enorme winsten boeken, zonder dat ze constante begeleiding nodig hebben van een leerkracht. Vroeger moesten we onze lat lager leggen om iedereen mee te hebben, vandaag kunnen we iedereen naar onze lat laten toewerken.”
Interne incubator
De Wereldreiziger werkt voor zijn digitalisering met een team van ‘educatie-experts’. Groffen: “We geven hen de vrije ruimte om te experimenteren met alle tools die ze maar kunnen vinden, een incubator als het ware. Stoten ze op iets dat een meerwaarde kan zijn voor onze school, dan gieten we dat in kwaliteitskaarten en implementeren we het breed.”
Alle leerkrachten bij Groffen moeten minstens een score ‘B’ halen op elk domein van de Digisnap. “Iedereen moet op gebruikersniveau zitten”, vertelt hij. “Op dat niveau krijgen we ook ondersteuning vanuit het Stedelijk Onderwijs (SO), maar daar zitten we ruimschoots voorbij.” Het resultaat is dat Groffen en zijn team regelmatig worden ingeschakeld om workshops te geven aan collega’s uit het SO om hun kennis en ervaring te delen. Een bijkomend resultaat is dat ze hun doorgedreven innovatie moeten bekostigen met de middelen die ze al hebben. “En dat betekent keuzes maken.”
Twijfel rond de Digisprong
Om te bepalen waar scholen hun beperkte middelen aan uitgeven, is beleid en ondersteuning noodzakelijk. “Maar als we zien dat de minister van Onderwijs, Zuhal Demir, zelfs de middelen van de Digisprong in twijfel trekt, wordt het nog moeilijker voor scholen om te bepalen waar ze eerst moeten digitaliseren”, zegt Kathleen Rymen, Projectleider Digitale Transformatie bij het Katholiek Onderwijs Vlaanderen.
Krijgen we dan een onderwijs op twee snelheden, de haves en de havenots? “Daar moet ik helaas ‘ja’ op antwoorden, ook al is dat niet oke. We zien vandaag nog te veel scholen waar zelfs het basis-ICT-beleid nog niet op orde is. Daarom richten we ons vanuit het KO momenteel voornamelijk op beleid: enerzijds van scholen en anderzijds van de overheid.”
Komt daarbij de invoegetreding van de EU AI Act. Rymen: “Die stelt dat we eerst leerkrachten moeten informeren vooraleer we leerlingen aan het werk zetten met AI-tools – wat volgens deze regulering trouwens momenteel niet mag onder de achttien jaar. Het is goed dat er al koplopers zijn die verder staan, maar zij moeten nu hun kennis gaan delen met anderen. En scholen die achterblijven mogen absoluut geen schrik hebben om over het muurtje te kijken en in actie te schieten.”
AI als grote gelijkmaker
Orhan Agirdag, professor in de Pedagogische Wetenschappen aan de KU Leuven sprak op Sett over AI in het onderwijs als een kans op verbeterde kwaliteit en kansengelijkheid. “AI is voor mij in de eerste plaats een meerwaarde. Ik geef les en geniet van interactie met mijn studenten, maar een proefexamen opstellen én daar kwalitatieve, persoonlijke feedback op geven is onmogelijk. Daarvoor zet ik generatieve AI in. De controle blijft wel bij mij: ik ben verantwoordelijk voor de kwaliteit van het eindproduct.”
Agirdag erkent wel het risico op een AI-kloof. Als gegoede leerlingen toegang krijgen tot een generatieve AI-tool waarvan de resultaten zoveel beter zijn dan die van een gratis versie van dezelfde tool, komt democratisering in het gedrang. “Maar ook als sommige leerlingen veel beter overweg kunnen met tools dan anderen, creëer je een ongelijkheid”, zegt hij.
“Let wel: we moeten iedere strekking en iedere school vrij laten in het opstellen van zijn leerplannen – die verscheidenheid moeten we blijven toejuichen – maar in de eindtermen moet wel duidelijk worden gekeken naar welke taalmachines beschikbaar moeten worden voor àlle leerlingen en tegen welke prijs. Dat is een uitdaging waarmee het beleid vorig jaar al bezig moest zijn.”
Na de revolutie
De digitale transformatie, met een speciale rol voor AI-toepassingen, stuit vandaag op een beperkt beleidskader. Agirdag verwacht in de nabije toekomst dan wel een plateau, een pauze, waarop de huidige technologie na de revolutie gestaag zal evolueren, maar hij roept niettemin op tot een versnelling bij beleidsmakers.
Bij het Katholiek Onderwijs Vlaanderen klinkt een gelijkaardig geluid: na de EU AI Act moet er een Belgisch kader komen, zodat zij scholen nog beter kunnen ondersteunen. Niet alleen voor leerlingen, maar ook en vooral voor leerkrachten en administratief personeel. AI heeft de kracht om de gekende euvels in het onderwijs uit te vlakken, denk daarbij aan de beruchte planlast, maar daarvoor heerst vandaag een te grote versnippering in digitaliseringsaanpak van scholen onderling.
Om een echte AI-kloof, en een onderwijs op twee snelheden te vermijden, is er dringend nood aan visie.
Sett vindt ook morgen nog plaats in de Mechelse Nekkerhal. Bezoeken is gratis mits registratie.