Nederlandse leerlingen vanaf twaalf jaar krijgen zelf privacyrechten op school

De Verzamelwet gegevensbescherming wijzigt de Uitvoeringswet AVG, de Nederlandse uitwerking van de Europese privacyverordening. Scholen in Nederland moeten daardoor hun processen voor toestemming en privacyverzoeken aanpassen en hun privacyverklaringen bijwerken. Kennisnet, de Nederlandse organisatie die scholen adviseert over ICT, wijst erop dat de wijziging ook gevolgen kan hebben voor de systemen die scholen gebruiken.

Voor Vlaamse scholen gelden deze Nederlandse regels niet, want zij vallen onder de Belgische wetgeving. De Nederlandse aanpak toont wel welke vragen opduiken zodra leerlingen zelf over hun gegevens beslissen. Dat gaat van de registratie van toestemming in een ouderportaal tot de vraag wie een verzoek van een leerling behandelt.

Wat verandert er voor leerlingen

Leerlingen vanaf twaalf jaar kunnen zelf een toestemming intrekken, ook als een ouder of verzorger die eerder gaf. Tussen twaalf en zestien jaar kunnen ze bovendien zelf hun gegevens inzien, laten aanpassen of laten verwijderen. Ouders of verzorgers mogen dat blijven doen.

Leerlingen vanaf zestien jaar mogen voortaan zelfstandig naar de rechter stappen als ze vinden dat de school hun rechten onder de AVG schond bij het gebruik van hun persoonsgegevens. Ze hebben daarvoor geen ouders of wettelijke vertegenwoordigers nodig.

Vijf aandachtspunten voor scholen

Kennisnet somt vijf aandachtspunten op. Leerlingen moeten bij de school kunnen aankloppen, bijvoorbeeld via de leerlingenadministratie, een privacy-e-mailadres of -formulier, de privacycontactpersoon of een mentor die het verzoek doorstuurt. Het proces mag niet vertrekken van het idee dat een leerling te jong is en zijn ouder maar contact moet opnemen.

Het toestemmingsproces moet een verzoek ook echt kunnen verwerken. Registreert een school toestemmingen via een ouderportaal, dan heeft een leerling een eigen manier nodig om dat te regelen. Neem een veertienjarige wiens ouder toestemming gaf voor een herkenbare foto op de schoolwebsite. Wil die leerling dat niet meer, dan moet hij de toestemming zelf kunnen intrekken.

De keuze van de leerling komt in het leerlingadministratiesysteem, een ouderportaal of een apart toestemmingsregister. De wet schrijft geen systeem voor. De school moet wel kunnen zien waarvoor toestemming geldt en wanneer ze is ingetrokken.

Binnen de school spreek je af wie een verzoek ontvangt, wie het inhoudelijk beoordeelt, wie het onderzoek uitvoert en wie je inschakelt als leerling en ouder iets anders willen. Een mentor die hoort dat een leerling niet meer herkenbaar op de website wil, hoeft dat niet juridisch op te lossen, maar moet weten waar het verzoek naartoe moet.

Leerlingen moeten ten slotte informatie over hun rechten vinden op een logische plek, zoals de website, het leerlingenportaal of een privacyverklaring speciaal voor leerlingen. Die tekst staat in een taal die bij hun leeftijd past. Kennisnet geeft als voorbeeld: “Wil je weten welke gegevens we van jou hebben? Wil je iets laten aanpassen of verwijderen? Of wil je een toestemming intrekken? Neem dan contact op met [naam/functie/contactgegevens].”

Voor de basis van privacy op school verwijst Kennisnet naar zijn eerdere gids met de gouden privacyregels voor scholen.